ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ସାଧକ: ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକ (ଦାସିଆ ଅଜା)

​ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ଯେଉଁ କେତେଜଣ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକ ବା ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ 'ଦାସିଆ ଅଜା' ଅନ୍ୟତମ। ଏକ ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶରୁ ଆସି ସେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅସାଧାରଣ କୀର୍ତ୍ତି ଛାଡିଯାଇଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସାରସ୍ୱତ ସାଧକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିପୁଳ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ।

​ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଉଦୟପୁର ଗ୍ରାମକୁ ଏକ ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବାର ମୂଳ ବିନ୍ଧାଣୀ ଥିଲେ ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକ। ସେ ନିଜର ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ଓ ନିଷ୍ଠା ବଳରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ 'ବାଞ୍ଛାନିଧି ପାଠାଗାର', 'ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ସଂଗ୍ରହାଳୟ' ଏବଂ 'ଯଦୁମଣି ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦ'। କୌଣସି ବଡ଼ ସରକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଗାମୁଛା ବାନ୍ଧି, ଖରା ବର୍ଷାକୁ ଖାତିର ନକରି ସେ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ହଜାର ହଜାର ବିରଳ ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥ, ମୁଦ୍ରା ଓ ଐତିହାସିକ କଳାକୃତି। ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚାଇବାରେ ଏବଂ ତାହାର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନାରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଥିଲା ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।

​ଗୋଟିଏ ପଟେ ପୁରାତନ ସାହିତ୍ୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପଟେ ନୂତନ ସ୍ରଷ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା—ଏହି ଦୁଇଟି ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ସାହିତ୍ୟ, ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସାମଗ୍ରୀର ଏହି ବିଶାଳ ଭଣ୍ଡାର କେବଳ ନୟାଗଡ଼ ମାଟିର ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ। ସାହିତ୍ୟ, ସାମ୍ବାଦିକତା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଦାନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କର ଏହି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ଓ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସାଧନା ଏକ ମହାନ ଆଦର୍ଶ। କଲମର ଶକ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ମାଟିର ମହକକୁ କିପରି ସାଇତି ରଖାଯାଏ, ତାହା ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି।

​ଦାଶରଥି ପଟ୍ଟନାୟକ ଆଜି ଆମ ଗହଣରେ ଭୌତିକ ରୂପରେ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସଂଗୃହୀତ ବିରଳ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ହୃଦୟରେ ଚିର ଅମର। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାସିଆ ଅଜାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଓ ଅବଦାନ ସର୍ବଦା ଅମ୍ଳାନ ହୋଇ ରହିଥିବ।